Klub Ogara Polskiego

Komisja Zarządu Głównego Związku Kynologicznego w Polsce

  
  
  

Historia

Psy gończe

Psy gończe znane były już w starożytności. Rysunki i malowidła tych psów znaleziono w świątyniach egipskich i asyryjskich (2500–2000 lat p.n.e.). Pierwszy opis polowania z gończymi znajdujemy w „Iliadzie” i „Odysei” (900 lat p.n.e.). Do Europy Zachodniej psy gończe zostały przywiezione z Azji Mniejszej. W XIII i XIV w. rozprzestrzeniły się na Europę Wschodnią. Powszechnie uważa się, że przodkami obecnych ras (około 100) psów gończych są psy ardeńskie św. Huberta. Wyspecjalizowane są w polowaniach na różną zwierzynę, którą tropią i głosem naprowadzają myśliwego na jej trop.

Historia rasy

Pierwsze wzmianki w Polsce o łowach z psami znajdujemy u Galla Anonima. Do czasów Władysława Jagiełły prawo do polowania z psami miał wyłącznie król. Za czasów Piastów i Jagiellonów polowania odbywały się z wielką ilością psów. W kronikach XIV w. są wzmianki o hodowanych specjalnie na królewskie łowy ogarach.

alt

Z nazwą „ogar” spotykamy się w „Księgach o gospodarstwie” wydanych w Krakowie w 1549 roku. W 1608 roku nakładem oficyny krakowskiej ukazał się pierwszy traktat poświęcony wyłącznie psom „O psach gończych i myślistwie z nimi” Jana hrabiego Ostroroga wojewody poznańskiego. Pełne jego wydanie „Myślistwo z ogary” nastąpiło 10 lat później. Możemy uznać, że jest to pierwszy polski podręcznik kynologiczny z zasadami racjonalnej hodowli. Już w tym podręczniku zwrócono uwagę na kierowanie się w hodowli cechami psychicznymi psów użytkowych, ale i budową: „...siła psia znaczy się grzbietem, który ma być kształtny, kościsty, pieczeniasty i długi. Pod takim grzbietem noga sucha, żyłowata...”

alt

Pokrojem ogary polskie przestawiały formę przejściową między gończymi zachodnimi i wschodnimi. Wtedy jeszcze nie stanowiły jednolitego typu wyglądu zewnętrznego, w przeciwieństwie do użytkowości, która była jednorodna. Już w 1779 roku znajdujemy opis wyodrębnionego ogara polskiego w książce „Zwierząt domowych i dzikich osobliwie krajowych historyi naturalnej początki i gospodarstwo” Krzysztofa Kluka. W „Nauce o łowiectwie” (1823), „Poradniku dla myśliwych” (1839), „Łowiectwie” (1862), „Pies, jego gatunki, rasy, wychów, utrzymanie, użytki, układanie, choroby i ich leczenie” (1893) i „Łowcu Polskim” (1900), również znajdujemy szczegółowe opisy ogara polskiego.
Z opisów tych wynika, że były to psy średniego wzrostu, mocnej budowy, z głową średniej wielkości, wydłużonej i tępo uciętej kufie, o grubych i obwisłych faflach, obfitej skórze na głowie i szyi i uszach dość długich, u dołu zaokrąglonych, szerokich, wiszących, przylegających do głowy. Szyję miały grubą z luźnym podgardlem, klatkę piersiową głęboką i pojemną. Grzbiet długi, mocny. Kończyny mocne, suche i proste. Ogon wiszący, lekko zgięty. Sierść krótka, gruba, przylegająca, nieco dłuższa pod brzuchem i na dolnej stronie ogona. Umaszczenie czarno-brązowe podpalane z białymi znaczeniami na palcach i podgardlu. Zdarzały się również osobniki jednolite żółte z czarnym lub szarym czaprakiem, brunatno-czerwone (podżare), jasnobrunatne, o uszach i grzbiecie ciemniejszym – brązowym lub wilczastym.
Nazwę ogar różni autorzy wyprowadzają od różnych słów: Sztolcman i Wiżycki od „ogorzałego” umaszczenia, Mann od słowa „grać”, którym określa się charakterystyczne szczekanie na tropie. Ogary były bardzo popularnymi psami i dlatego znalazły należne im miejsce w literaturze i sztuce. Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” opisuje polowanie i piękno „walorów artystycznych” ogarzego grania. Julian Ejsmont, Leopold Starzyński i anonimowy poeta z XVIII w. opiewają piękno ogarzego gonu w borach nad Sidrą. Piękne opisy polowań z ogarami znajdujemy również w prozie: Stefana Żeromskiego – „Popioły”, Czesława Miłosza – „Dolina Issy”, Melchiora Wańkowicza – „Psi kwintet”, Adolfa Dygasińskiego – „Z psiarni, pola i kniei” i wielu innych.
Ogara polskiego spotykamy również w grafikach: godłach rodowych, miejskich, herbach, pieczęciach i exlibrisach oraz w malarstwie XVIII i XIX w. Najbardziej znane są: „Polowanie w Poturzycy”, „Wyjazd na polowanie w Użogu”, „Odpoczynek myśliwych”, „Niedźwiedź osaczony przez psy” pędzla Wojciecha Kossaka, „Scena z polowania” Tadeusza Ajdukiewicza, „Myśliwy z zającem” Aleksandra Raczyńskiego i „Uczta u Wierzynka” Juliana Axentowicza.
Sztolzman w „Łowcu Polskim” pisze, że Konstanty Potocki w swym majątku w Rzepinie utrzymywał psiarnię ogarów polskich do polowania na grubego zwierza i jego psy najlepiej zachowały pierwotny typ. Stwierdzenie to sugeruje, że w tamtych czasach było już dużo psiarni ogarzych, a psy Potockiego były najlepsze.
Ksawery Branicki (1814-1879) – emigrant i polityk francuski – podczas swoich licznych polowań z ogarami docenił znakomite umiejętności ogarów polskich i sprowadził do Francji parę hodowlaną od innego polskiego hodowcy, Piotra Ordy.

01.jpg 02.jpg 03.jpg 04.jpg

O ekspansji naszych ogarów na wschód świadczą słowa rosyjskiego myśliwego Kazańskiego: „... gończe polsko-rosyjskie są mieszańcami gończych przywiezionych z Polski z naszymi krajowymi. Pojawiły się one u nas w wyniku dwóch fal przywożenia psów do Rosji. Pierwsza fala była na początku XIX w., kiedy Armia Rosyjska wracała z Europy Zachodniej po klęsce Napoleona, a druga – jeszcze większa – wystąpiła po zdławieniu polskiego powstania, kiedy powracający do domu żołnierze przywieźli z sobą bardzo dużo psów...”.

Wg. Kobylańskiego („Jak Polacy nauczyli Sybiraków polować z ogarami”) dwa pierwsze ogary zostały sprowadzone z Litwy w 1834 roku, przez zesłańca marszałka Biłgorajskiego.

W czasie I wojny światowej Niemcy nie zarekwirowali ogarów, ponieważ nie znali tej rasy i sporo z nich uchowało się na Polesiu i Wileńszczyźnie. W dawnej Polsce ogar był pospolitym psem myśliwskim cieszącym się uznaniem myśliwych w kraju i za granicą. Łączył w sobie piękno, siłę i limfatyczną budowę gończych zachodnich z dobrymi cechami użytkowymi jak: ciętość, wytrwałość i melodyjność głosu. Urok polowań z ogarami polega na wrażeniach słuchowych: las rozbrzmiewa „grą” głosów umiejętnie dobranych psów. Głos psów ścigających zwierzynę po tropie jest inny niż głos psów widzących już ofiarę. Również innym głosem oznajmiają „ruszenie” zająca, innym lisa, a jeszcze innym dzika. Zaczęto również pokazywać ogary i gończe polskie na organizowanych wystawach zwierząt:
•    W 1885 roku w Moskwie zaprezentowano dwie smycze ogarów polskich księcia Wadborskiego, które pomimo młodego wieku („w pierwszym polu”) miały już na głowach charakterystyczne zmarszczki i składki;
•    W 1887 roku hrabia Felberg pokazał ogara o umaszczeniu czaprakowym;
•    W 1883 roku p. Majewski wystawił 4 gończe polskie hrabiego Tyszkiewicza;
•    Na I Wystawie Miłośników Psów w 1884 roku p. Majewski zaprezentował pięknego ogara polskiego o imieniu MAZEPA.
•    W Petersburgu w 1902 roku pokazano już stawkę 24 ogarów (tam zwanych „litewskimi”) własności hrabiego Mroczkowskiego.
Na wystawach organizowanych przez Polski Związek Hodowców Psów Rasowych gończe występowały pod nazwami: ogar polski i gończy polski. Również na Krajowej Wystawie Rolniczo-Przemysłowej we Lwowie w roku 1887 zorganizowanej w pawilonie księcia Sapiechy spotykamy psy pod nazwami: ogary polskie i gończe polskie. Także na wystawach organizowanych przez Towarzystwo Prawidłowego Myślistwa i Związek Hodowców Psów Rasowych przy Centralnym Komitecie ds. Hodowli Drobiu występują nazwy ogar polski i gończy polski. Pierwszy wzorzec gończego polsko-rosyjskiego opracowano w 1925 roku.
W 1957 roku na łamach „Psa” Rudolf Kryspin przedstawił pierwszy wzorzec ogara polskiego oparty na XIX-wiecznych opisach oraz na podstawie pogłowia psów w hodowli płk. Pawluśkiewicza.
W 1959 roku płk. LWP Piotr Kartawik sprowadził z Kresów 2 psy i 2 suki i rozpoczął hodowlę ogarów polskich z przydomkiem „Z Kresów”. Protoplastami odtwarzanej rasy były psy BARTEK i BURZAN, oraz suki CZITA i ZORKA.
Ze skojarzenia BURZAN – CZITA  w hodowli pozostały tylko suki: LUTNIA oraz jej potomstwo: OSA, PSOTA, UNA i ZADRA. Ze skojarzenia BARTEK – ZORKA pozostały psy: KARAT i jego potomstwo – NEON i NURT. Następnie druga linia psów kojarzona była z pierwszą linią suk i po ostrej selekcji najlepsze egzemplarze pozostawały w dalszej hodowli. W sumie w hodowli „Z Kresów” urodziło się 21 miotów. Na bazie tych psów powstały nowe hodowle: „Ogarliszki”, „Z Dębowego Lasu”, „Z Wielkopolskiego Parku Narodowego”, „Z Wielkopolski” i „Z Kosmolanki”. Hodowlę „Z Kresów” zakończyła tragiczna śmierć Piotra Kartawika, a jego psy trafiły do rąk innych myśliwych.

00.jpg 01.jpg 02.jpg 03.jpg 04.jpg 05.jpg

W 1964 roku inż. Jerzy Dylewski opracował nowy wzorzec ogara polskiego na bazie psów z hodowli „Z Kresów” i wzorcu polsko-litewskiego gończego, który został wpisany do rejestru FCI pod numerem 52. Aktualny wzorzec zatwierdzony został w 1980 roku i wpisany pod numerem 52a.

W treści zaktualizowano nomenklaturę kynologiczną i dokonano istotnych zmian w zakresie barwy oczu, umaszczenia, kształtu łap i ustawienia śródręcza.

Magdalena Musiał